Hoe zit het met geluidsnormen voor windmolens?

In juni 2021 stelde de Raad van State de landelijke geluidsnormen buiten werking vanwege een procedurele fout. Daarmee zei de Raad van State niet dat de geluidsnormen voor windmolens niet goed waren, maar dat bij het bepalen van de normen een milieueffectonderzoek (planMER) had moeten worden uitgevoerd. De Nederlandse overheid heeft daarom alsnog zo’n onderzoek uitgevoerd. Op basis van dat onderzoek zijn in 2023 conceptgeluidsnormen opgesteld. Deze conceptnormen zijn strenger dan de normen die in 2021 buiten werking zijn gesteld. Er zijn in 2023 veel reacties gekomen op de conceptnormen. De landelijke overheid denkt na, mede naar aanleiding van al die reacties, over wat de definitieve normen moeten worden. Wanneer er definitieve normen worden vastgesteld door de landelijke overheid, is op dit moment niet bekend.

Uit het onderzoek van de landelijke overheid blijkt –en dat was al langer bekend– dat mensen het geluid van een windmolen sneller hinderlijk vinden, dan bijvoorbeeld ander geluid met evenveel decibellen. Dat komt door het karakter van het geluid. Zo maakt een snelweg vaak harder geluid dan een windmolen, maar vinden mensen een snelweg minder snel hinderlijk doordat dit geluid constanter is. Daarom mogen windmolens –als de conceptnormen ook de definitieve normen worden- minder geluid veroorzaken bij woningen, dan bijvoorbeeld snelwegen of bedrijventerreinen. Omwonenden van windmolens worden daardoor op een vergelijkbare en mogelijk zelfs strengere manier beschermd tegen hinder als omwonenden van een snelweg of bedrijventerrein.

De concept geluidsnormen worden uitgedrukt in Lden en Lnight. Lden is een gewogen jaargemiddelde. Door het woord ‘gemiddeld’ vragen veel mensen ons of dit betekent dat de windmolen soms heel veel geluid mag maken. En dat als de windmolen dan langere tijd stiller is, het dan gemiddeld goed is. Een gewogen jaargemiddelde werkt anders.

Lden is geen gewoon gemiddelde, maar een strengere berekening. Lden staat voor het geluidsniveau in ‘day’ (dag), ‘evening’ (avond) en ‘night’ (nacht). In de berekeningen van de Lden-norm telt het geluid in de avond en nacht zwaarder mee, omdat het ’s avonds en ’s nachts stiller is waardoor omwonenden het geluid sneller kunnen horen. Bij het geluid van de windmolen in de avond wordt in de berekeningen 5 decibel opgeteld en in de nacht zelfs 10 decibel. Dat is een theoretische verhoging. De windmolen maakt ’s avonds en ’s nachts vrijwel evenveel geluid als overdag, maar volgens de berekening dus veel meer. Dit heet een gewogen jaargemiddelde. In de praktijk blijkt dat met een norm van 45 dB Lden de piek van het geluid van een windmolen bij een woning niet boven 45 decibel uitkomt.

Lnight is wel een ‘gewoon’ gemiddelde voor het geluid in de nacht. Dus de ene keer kan het geluid bij een woning ’s nachts iets meer zijn dan 39 decibel, als het dan de andere keer maar minder is. Uit het onderzoek dat is gedaan voor de landelijke conceptnormen, blijkt dat het geluid bij woningen maximaal 2 tot 4 decibel hoger kan zijn, dan de norm in Lnight. Dus bij een norm van 39 dB Lnight is de piek van het geluid bij woningen maximaal 41 tot 43 decibel.

Iedereen die een windmolen ontwikkelt, is verplicht om eerst geluidsonderzoek te doen. Dit onderzoek gaat volgens een landelijk geldende methode. Dat onderzoek moet aantonen dat de windmolen aan de geluidsnormen voldoet. Dat zijn mogelijke locatiespecifieke normen en de landelijke conceptnormen. In dat onderzoek wordt met veel dingen rekening gehouden. Zo draagt geluid verder over water of verharding en moet de windmolen verder van de woning geplaatst worden om aan de geluidsnormen te voldoen. Het geluidsonderzoek levert altijd een plattegrond op waarop de grens van – als we uitgaan van de conceptnormen – 45 dB Lden en 39 dB Lnight staat aangegeven. Ook kan specifiek voor een adres berekend worden hoeveel geluid daar kan ontstaan. Verder kan de optelsom van geluidsbronnen gemaakt worden. Ligt er bijvoorbeeld al een drukke weg en een bedrijventerrein? Komt daar een windmolen bij, neemt dan het totale geluid toe? En is dat nog acceptabel? Met het geluidsonderzoek kunnen we bepalen waar we verantwoord een windmolen kunnen plaatsen. Het bevoegd gezag – vaak een gemeente of provincie – besluit of er uiteindelijk wel of geen toestemming komt voor het plan. Het onderzoek is ook voor omwonenden heel nuttig, omdat er veel informatie in staat over het te verwachten geluid.

Uiteindelijk gaat het erom de geluidsnormen bij woningen in werkelijkheid niet worden overschreden. Om dat voor elkaar te krijgen, is het belangrijk eerst zeker te weten dat het type windmolen niet meer geluid maakt dan is toegezegd. Fabrikanten van windmolens moeten volgens vaste meetmethodes aangeven hoeveel geluid hun windmolen maakt. Als de windmolen dan is gebouwd, kan de proef op de som worden genomen. Zo weten we zeker dat wat de fabrikant heeft beloofd, ook wordt waargemaakt.